Παρασκευή, Φεβρουαρίου 26, 2016

Περι μυθολογιας!


Οι αρχαίες κοινωνίες πάντα έπλαθαν μύθους για να εξηγήσουν την ύπαρξη του κόσμου, τη φύση των φυσικών φαινομένων και τη θέση που κατείχε ο άνθρωπος μέσα στο κόσμο. Κι αυτό γινόταν σε εποχές όπου ο επιστημονικός και φιλοσοφικός τρόπος σκέψης ήταν ανύπαρκτος.

Ο Θεόφιλος Βέϊκος γράφει στο βιβλίο του, «Ιστορία και Φιλοσοφία» [εκδόσεις Θεμέλιο, 1999], ότι ο μύθος είναι η μητρική γλώσσα της ανθρωπότητας, η καρδιά της θρησκείας και της ιδεολογίας, τονίζοντας πως ικανοποιεί πρακτικά ενδιαφέροντα και ανάγκες προσαρμογής των ανθρώπων στο περιβάλλον τους.

Κάτω από τέτοιες συνθήκες, λοιπόν, δημιουργήθηκε [και] η αρχαία ελληνική μυθολογία με τους δώδεκα Ολύμπιους θεούς και τους ημίθεους, τους Τιτάνες και τους Εκατόγχειρες, τους ήρωες κ.λ.π. Αναμφισβήτητα, στη διάδοσή τους συνέβαλλαν οι ποιητές και οι γλύπτες με τα αριστουργηματικά τους έργα.

Μπορεί ο συγγραφέας της “Ιλιάδας” και της “Οδύσσειας”, Όμηρος, του οποίου η ανωτερότητα έγκειται στον πλούτο και την εκφραστική δύναμη, να είπε ότι πρώτα υπήρξε ο Ωκεανός, σύζυγος της Θέτιδας, αλλά ο Ησίοδος, ο δεύτερος σπουδαιότερος αρχαίος ποιητής μετά τον Όμηρο, ξεκίνησε πιο εντυπωσιακά: “Εν αρχήν ην το χάος...”, και φυσικά δεν είχε υπόψη του ο άνθρωπος ότι μετά από τόσους αιώνες το χάος θα συνέχιζε να επικρατεί παντού.

Εν πάση περιπτώσει, ο Ησίοδος, που υπήρξε ο κύριος διαμορφωτής της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, συνέχισε...

«Πρώτα υπήρξε το Χάος μετά η Γη η Ευρύστενη, βάθρο παντοτινό και ασάλευτο και ακόμη και ο Έρωτας. Από το Χάος γεννήθηκαν το Έρεβος [σ.σ. συμβολίζει την σιωπή και το βάθος της νύχτας] και η μαύρη Νύχτα. Από τη Νύχτα βγήκε ο Αιθέρας και η Μέρα. Η Γη γέννησε τον έναστρο Ουρανό, ίσο και όμοιό της για να την αγκαλιάζει από παντού. Ακόμη γέννησε τα όρη, τα πέλαγα, ανέραστη χωρίς να ζευγαρώσει. Μα σαν ζευγάρωσε με τον Ουρανό, γέννησε τον Ωκεανό, τον Ήλιο, τη Θέμιδα , τη Μνημοσύνη, τη Ρέα και στερνοπαίδι τον δολοπλόκο Κρόνο.

Μα κοντά σ’ αυτά τα ωραία παιδιά γέννησε και τέρατα με πενήντα κεφάλια κι εκατό χέρια ξεφυτρωμένα από τους ώμους της. Γέννησε τους φοβερούς Κύκλωπες με το ένα κυκλικό τους μάτι. Όλα αυτά τα παιδιά, ο Ουρανός τα μίσησε και τα έκρυβε στα έγκατα της Γης και δεν τα άφηνε να έρθουν στο φως. Μα γι’ αυτό του το κακούργημα τιμωρήθηκε [Μετάφραση Δ. Μαρωνίτη]. Έχασε τον θρόνο του ακρωτηριασμένος στην ανδρική του φύση από τον γιο του τον Κρόνο. Έτσι τελείωσε μια πρώτη αρχέγονη δυναστεία θεών [Γη-Ουρανός], που κατά τη διάρκεια της βασιλείας της δημιουργήθηκε ό,τι λέμε Ορατό Κόσμο.

Όλα αυτά δημιουργήθηκαν με ζευγαρώματα, τίποτε δεν έγινε μόνο του, αλλά όλα ζευγάρωναν με τον Έρωτα. Στον Ησιόδειο αυτό έρωτα οι μελετητές βρίσκουν την εικόνα μιας αρχέγονης «ελκτικής δύναμης» που αναγκάζει τα στοιχειώδη σωματίδια να συνδυαστούν και να συντεθούν, παράγοντας νέες μορφές. Όλα τα στοιχεία και τα όντα τείνουν να ενωθούν και από την ένωσή τους αυτή πλάστηκε η ζωή. Είναι, μπορεί να συμπεράνει κανείς, μια πρώτη ατελής μηχανιστική, τεχνοκρατική αντίληψη για την δημιουργία του Κόσμου, που αναδύεται, κατά τους μελετητές, μέσα από πανάρχαιους μύθους, που ανέπλασε με τόσο γοητευτικό τρόπο ο Ησίοδος.

Ύστερα από το γκρέμισμα του Ουρανού κυρίαρχο θείο ζευγάρι έρχεται ο Κρόνος και η Ρέα. Τώρα δημιουργούνται ηθικές αρχές και έννοιες. Ο Θάνατος, ο Ύπνος, η Δίκη, ο Όρκος, η Έρις. Μα και ο Κρόνος φοβάται μήπως χάσει το θρόνο του και καταπίνει τα παιδιά, που του γεννάει η Ρέα και τα αφομοιώνει με τον εαυτό του. Τρομαγμένη η Ρέα για τα κακουργήματα αυτά, τρέχει στις όμορφες πλαγιές του Λυκαίου. Η Γη είχε πια στερεωθεί. Δάση, ποτάμια, βλάστηση, τη στολίζουν με ανείπωτη ομορφιά. Φως γλυκύτατο λούζει την Κορυφή του Λυκαίου, που το όνομά του σημαίνει Φως. Εδώ γεννά το παιδί που φέρει στην κοιλιά της. Την παραστέκουν και της προσφέρουν την βοήθειά τους τρεις νύμφες. Η Νέδα, η Αγνώ και η Θειόσα.

Έτσι γεννήθηκε ο Δίας, στο Λύκαιο, στην ιερή Κορυφή όλου του αρχαίου Κόσμου, στο δεύτερο Όλυμπο. Τα τριγύρω ποτάμια, ο Λούσιος , ο Λύμακας, η Νέδα , η πηγή Αγνώ, είναι συνδεδεμένα με τη γέννηση του Δία. Έτσι το Λύκαιο και ο γύρος τόπος σταθήκανε το λίκνο του μεγαλύτερου Θεού του αρχαίου Κόσμου, κατά την επικρατέστερη παράδοση. Ο Δίας, Πατέρας όλων των Θεών και των ανθρώπων, μαζί με την σύζυγό του Ήρα, που μοιράζονται την κυριαρχία του Ουρανού, έρχονται εξελικτικά σαν το τελευταίο Θείο ζευγάρι, που οριστικοποιεί την Θρησκευτική κατάσταση όλου του αρχαίου Κόσμου μέχρι και τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους.

«Όλες αυτές οι διαδοχές των Θεών εκφράζουν ιδέες αναμφισβήτητου μεγαλείου. Κάτω από την ποιητική δύναμη και σύλληψη του Ησίοδου εκφράζεται η άποψη ότι ο κόσμος δεν έφθασε στην τελειότητα απότομα κι εύκολα. Αλλά έφθασε με σειρά περιπετειών και προόδου, που χρειάστηκε πολύς χρόνος για να κυριαρχήσουν οι τελειότερες μορφές στις ατελείς». [P. Decharme, Ελληνική Μυθολογία]. Ο Δίας, κατά την θρησκευτική αντίληψη του αρχαίου Κόσμου, [πέρα από τις ανθρώπινες ιδιότητες που του είχαν αποδοθεί], εκπροσωπούσε ύψιστες πνευματικές και ηθικές δυνάμεις. Δεν είναι μόνο ο κυρίαρχος της φύσης και των φυσικών φαινομένων, αλλά είναι ο ρυθμιστής και η πηγή του Νόμου, που κρατάει σε ισορροπία και αρμονία τις σχέσεις των ανθρώπων και της Κοινωνίας. «Ω Ζεύ, πάτερ Ζεύ, σου μεν Ουρανού κράτος συ δ’ έργα επ’ ανθρώπων οράς, λεωργά και θεμιστά!» [άδικα και δίκαια], αναφωνεί ένας αρχαίος ποιητής. Επάνω στο Λύκαιο λατρευόταν με μεγάλες γιορτές που είχαν θεσπίσει τα Λύκαια προς τιμή του, με Πανελλήνια εμβέλεια κάθε 4 χρόνια.

Στη μεγάλη αυτή γιορτή προσέρχονταν αθλητές από όλο τον αρχαίο ελληνικό χώρο. Δεν ήταν μόνο ο Δίας που λατρευόταν στην Ιερή κορυφή του Λυκαίου. Στο παρακλάδι του, στο Κωτίλιο, ήρθε και κατοίκησε σε όμορφο πέτρινο Ναό, έργο του Ικτίνου , ο Φοίβος Απόλλων, ακτινοβολώντας Φως. Γιος του Δία και της Λητούς έχει πολλές ιδιότητες. Είναι ο Μουσαγέτης, ο Νόμιος, ο Δελφίνιος, ο Προφήτης. Μα εδώ στο Κωτήλιο είναι ο Επικούριος, είναι ο βοηθός των ανθρώπων σε δύσκολες και σκληρές στιγμές. Είναι ο ουράνιος γιατρός, που κάποτε έσωσε τους ανθρώπους της περιοχής από φοβερή αρρώστια, καθαρίζοντας, με τις χρυσές του ακτίνες την ατμόσφαιρα και αναζωογονώντας τα εξασθενημένα σώματα. Απέναντι στο Ελάϊο κοντά στη Φιγαλεία ήρθε και κρύφτηκε μέσα σε μια σκοτεινή σπηλιά, μια πάνσεπτη θεότητα.

Η Δήμητρα. Είναι γεμάτη πένθος, πόνο και θλίψη. Έχασε την μοναδική αγαπημένη κόρη της. «Άκουσε από μακριά, μας διηγείται ένας θαυμάσιος αρχαίος Ύμνος, τη φωνή την πονεμένη της Κόρης της, που ζητούσε βοήθεια. Την είχε κλέψει ο φοβερός άρχοντας του Αδη. Ξέσχισε με τα χέρια της τα όμορφα κρήδεμνα που συγκρατούσαν τα μαλλιά της. Έριξε στο κεφάλι της και στους ώμους της ένα μαύρο πέπλο. Και πηδώντας σαν πουλί πάνω από βουνά και κύματα κρύφτηκε στην υγρή σπηλιά αφήνοντας τη γη άκαρπη». Ποια; Αυτή που αγάπησε τους ανθρώπους και τους έμαθε να καλλιεργούν το σιτάρι, να σπέρνουν τη γη, να ζυμώνουν ψωμί. Αυτή που τους έβγαλε από το σκοτάδι των σπηλαίων που τρώγανε ρίζες και τους προώθησε σε μια ζωή πολιτισμένη και καλύτερη1 Αυτός είναι ο μεγάλος της συμβολισμός!

Μάνας πονεμένης και Θεάς προόδου του ανθρώπου, που του χάρισε τη μεγάλη τέχνη της γεωργίας. Στην Αλιφείρα, μια άλλη μεγάλη θεά γεννιέται. Η θεά της Σοφίας Η Αθηνά! Πετάγεται πάνοπλη από το κεφάλι του πατέρα της, του Δία. Περικαλέστατος ναός και άγαλμα θαυμαστό για την ομορφιά του, μας λένε οι αρχαίοι συγγραφείς, ήταν αφιερωμένα στη μεγάλη θεά ! Οι κάτοικοι της Αλιφείρας και μέχρι τον 2ο μ.Χ. αιώνα εξακολουθούσαν να κάνουν μεγάλες γιορτές για την προστάτιδά τους. Στον Σκιλλούντα υπήρχε πάλι περικαλής ναός της θεάς όπως μας πληροφορεί ο Στράβων. «Και το της Σκιλλουντίας Αθηνάς ιερόν περί τον Σκιλλούντα των επιφανών εστίν, Ολυμπίας πλησίον κατά τον Φελλώνα» [Στράβων Η 343]. Κάτω στην παραλία της Μακηστίας, ο θεός Ποσειδώνας, ένωνε τις πόλεις σε κοινή Ομοσπονδία. Δεν είχε ναό! Το ιερό του ήταν ένα ωραίο άλσος από αγριελιές, μας πληροφορεί ο Στράβων. Δεν ήταν εδώ ο τρομερός κοσμοσείστης Θεός, που ανατάραζε θάλασσα και γη! Ήταν θεός ειρηνικός που φώτιζε και βοηθούσε την Ομοσπονδία των έξι Μινυακών πόλεων να λύσουν τα προβλήματά τους.

Το άγαλμά του το είδε ο Παυσανίας στην Ήλιδα. Ήταν ένας ωραίος αγένιος νέος και «οι εξηγηταί» του είπαν ότι είχε μεταφερθεί εκεί από την Μάκιστο. Τα βουνά και τα δάση τα περιέτρεχε η θεά Άρτεμης. Ωραία Παρθένος με τον κοντό χιτώνα, με τα βέλη και τη φαρέτρα, πάντα είχε συνοδεία τις Νύμφες. Προστάτευε τα μικρά ζώα σκοτώνοντας τα άγρια, τεντώνοντας το αργυρό της τόξο. Είχε πολλά ονόματα. Κυνηγέτις, Αγροτέρα, Λιμνάτις, Σιώτειρα. Αδελφή του Απόλλωνα είναι η θεά που λάμπει τη νύχτα. Είναι ίδια η Σελήνη. Φωτίζει τα βήματα του νυχτερινού στρατηλάτη, οδηγεί τα ζώα να βρουν την φωλιά τους και να προφυλαχτούν. Είναι η θεά της νυχτερινής δροσιάς που βοηθάει να μεγαλώσουν και να προκόψουν οι καλλιέργειες. Ο γεμάτος μόχθο γεωργός βλέπει τη νύχτα να μεγαλώνουν τα οπωρικά του και την ευλογεί! Είναι η θεά που με την θεία της πνοή, από τις λίμνες και τα ποτάμια φέρνει τη νυχτερινή δροσιά και στα πιο ψηλά μέρη. Είναι η Λιμνάτις Άρτεμης. Και την ζωογόνα νυχτερινή δροσιά την είχε φέρει και εκεί πάνω στη Σμέρνα, στην Κουμουθέκρα, όπου σώζονται τα ερείπια του ναού της.

Και κοντά στις εκβολές του Αλφειού ποταμού υπήρχε άλσος της Αλφειούσης Αρτέμιδας ή Αλφειωνίας. Στο ναό της υπήρχαν ζωγραφικοί πίνακες διασήμων Κορινθίων ζωγράφων, του Κλεάνθη και του Αρήγοντα [Στράβων Η 334, 13], που απόδιδαν σκηνές από την άλωση της Τροίας και της γέννησης της Αθηνάς. Και εκείνος ο Παν! Ο κατ’ εξοχήν θεός των Αρκαδικών βουνών. Ποιος, και σήμερα γυρνώντας τα βουνά κι ακούγοντας τη φλογέρα κάποιου τσοπανόπουλου, δεν τον αναθυμάται! Τραγοπόδαρος, με δύο κέρατα στο μέτωπο, έτρεχε βουνά, δάση, νεροσυρμές, βυθίζοντας το μάτι του και στα πιο απροσπέλαστα μέρη, παίζοντας τη «σύριγγά του», τη φλογέρα του. Έμαθε τους ανθρώπους να κατασκευάζουν φλογέρες και μ’ αυτές να εκφράζουν τα αισθήματά τους. Άλλοτε χόρευε με τις νύμφες, άλλοτε τις κυνηγούσε και εκείνες περίτρομες έτρεχαν να κρυφτούν στους κορμούς των δένδρων.

Γιος του Ερμή και μιας νύμφης, όταν ο πατέρας του νεογέννητο τον πήγε στον Όλυμπο, τυλιγμένο μ’ ένα δέρμα οι θεοί ξεκαρδίστηκαν από τα γέλια βλέποντας το παράξενο αυτό μωρό, με τα κέρατα στο μέτωπο και τα τραγίσια πόδια, να πηδά και να χορεύει εύθυμα. Μα και οι Νύμφες τι μας λένε! Χαριτωμένες υπάρξεις, ανάλαφρες, αιθέριες. Γεννημένες από γονείς, που ο ένας ήταν κάποιος θεός, περιφέρονταν στα βουνά, στα δάση, τα ποτάμια, στις λίμνες, στις πηγές. Παίζουν, κυνηγούν, ερωτεύονται, τραγουδούν, απολαμβάνουν τη φύση και τη ζωή χαριτωμένα, ανεπιτήδευτα.

Έχουν πολλά ονόματα. Δρυάδες, Ανιγρίδες, Χάριτες, Ναίδες. Τα ονόματά τους τα φέρουν ακόμη βουνά, ποτάμια, πηγές. Η Νέδα, η Μίνθ, η Αγνώ, η Θεισόα, η Αρέθουσα. Είναι οι Νεράιδες, τα αερικά, τα ξωτικά της λαϊκής μας παράδοσης. Και ποιος από μας μικρό παιδί δεν άκουσε τα παραμύθια της γιαγιάς για τις παράξενες αυτές υπάρξεις, που άλλοτε έπαιρναν τα συλλογικά του ερωτευμένου παλικαριού, άλλοτε καθρεφτίζονταν στις πηγές και τα ποτάμια. Και όρκο έπαιρνε ότι τις είδε με τα μάτια της, όταν ήταν νέα να χορεύουν την αυγή με τη δροσιά! Ενδεικτικά αναφέραμε μερικές από τις Θεότητες που λατρεύτηκαν στην Επαρχία μας τα αρχαία χρόνια. Δεν είναι οι μοναδικές. Ιερά θεοτήτων υπάρχουν διάσπαρτα σ’ όλο το χώρο της και τα ερείπιά τους περιμένουν την ταύτισή τους και τη μελέτη τους.

Οι παραλίες ήταν γεμάτες από Νυμφαία, Ποσείδια, ιερά άλση, Αρτεμίσια, γράφει ο Στράβων με μια δόση θαυμασμού! Εκείνο που θα θέλαμε να τονίσουμε είναι ότι λατρεύτηκαν θεότητες στην υψίστη τους πνευματική υπόσταση. Δεν έχουμε λατρείες οργιαστικές και ταπεινών ανθρωπίνων αισθημάτων. Οι λατρείες διαπνέονται από μια γλυκύτητα, από μια φιλικότητα προς τον άνθρωπο και αντιπροσωπεύουν προοδευτικές και ηθικές εκδηλώσεις της ζωής και του πολιτισμού του τόπου.

Σ’ αυτό ίσως συνετέλεσαν το γλυκύτατο κλίμα, το πολύ φως, τα απαλόγραμμα βουνά, η διάφανη ατμόσφαιρα, οι ήρεμες παραλίες, η ευφορία του εδάφους, που χάριζε πλούτο χωρίς τη σκληρή μιζέρια που καμιά φορά τσακίζει την ψυχή! Όλα αυτά έδωσαν στους ανθρώπους καλή διάθεση, ισορροπημένη και ήρεμη αντιμετώπιση του περιβάλλοντος κόσμου και ανύψωσαν το πνεύμα τους σε ευγενικές αναζητήσεις και ερμηνείες.

[Το κείμενο της μυθολογίας προέρχεται από το βιβλίο «Αρχαιολογικοί Χώροι της Επαρχίας Ολυμπίας», της Χρυσής Τόμπορη-Στασινού, μια έκδοση της Ομοσπονδίας \Τοπικών Συλλόγων Επαρχίας Ολυμπίας, έκδοση 1996].

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Google+ Followers

About Us

Recent

ArabicBlogger Tips And Tricks|Latest Tips For BloggersFree BacklinksBlogger Tips And Tricks Korean Japanese Chinese Simplified Russian Portuguese
English French German Spain Italian Dutch

Random